1396/10/12  

آشنایی با زیباترین باغ های تاریخی در خراسان‌ جنوبی :

 

 

 

جهان اسلام دو سبک باغ‌سازی را از ایرانیان اقتباس کرده که با گذشت زمان کم و بیش در میان ملت­‌ها رواج یافته است که یک نمونه آن، باغ به‌عنوان ظرف که ساختمان در وسط آن واقع است و دیگری باغی به‌عنوان مظروف که احاطه شده توسط ساختمان است‏.‏

استفاده از فضای شهری به‌عنوان باغ میدان و محل تفریح و تفرج و تعاملات اجتماعی از دوره‌ی صفویه در شهرهای ایران آغاز شد که می­‌توان این باغ­‌ها را در نواحی مختلف مشاهده کرد‏.‏

 

 

 

 به‌گفته‌ی آمار اعلام شده از منابع رسمی، خراسان‌جنوبی 25 باغ تاریخی دارد که از این تعداد 16 باغ در فهرست آثار ملی ثبت شده است. اکثر باغ­‌های تاریخی که متعلق به خاندان­‌های ثروتمند بوده­‌اند در شهر بیرجند و روستاهای اطرف آن واقع شده­‌اند که از آن جمله می‌­توان باغ‌ها و عمارت‌های رحیم‌آباد، معصومیه، بهلگرد، امیرآباد شیبانی، علی‌آباد، شوکت‌آباد و ارگ کلاه ‌فرنگی یا ارگ میرحسن خان اشاره کرد. این باغ ها به‌لحاظ معماری، تزئینات و طراحی شباهت فراوانی با یکدیگر دارند.

باغ و عمارت اکبریه، میراث جهانی در بیرجند
باغ‌­های تاریخی استان خراسان‌جنوبی، ویژگی­‌های منحصر به فردی دارند که همین ویژگی­‌ها موجب شده یکی از باغ‌ها به نام باغ اکبریه در میراث جهانی به ثبت برسد. 

 

 باغ و عمارت اکبریه مجموعه تاریخی در انتهای خیابان معلم در مرکز استان یعنی بیرجند و در داخل محدوده‌ی روستای تاریخی اکبریه قرار گرفته است.

تفاوت ویژگی‌های معماری در بخش‌های مختلف این بنا نشان‌دهنده‌ی ساخت بنا طی چند دوره است به نحوی که ساخت این مجموعه از اوایل دوره قاجار تا اواخر این دوره و در چند مرحله انجام شده است.

این مجموعه شامل چند عمارت است که هرعمارت شامل طبقات متعددی است که به‌وسیله دالان‌های متعدد به یکدیگر راه دارد.

در بخش‌هایی از این اتاق‌ها، تزئینات گچی دیده می‌شود و بخش‌هایی از آن نیز فاقد هرگونه تزئین است.

هم‌چنین درهای موجود در این عمارت چوبی بوده که با شیشه‌های رنگی تزئین شده‌اند.

وجود درختان بلندقامت کاج در دو طرف خیابان اصلی عمارت مرکزی این مجموعه، بر زیبایی و طراوت باغ و نمای آن افزوده است.

در طبقه‌ی هم‌کف عمارت مرکزی، تالار زیبا با تزئینات گچی با طرح‌های اسلیمی و درب‌های چوبی وجود دارد هم‌چنین میانه‌ی خانه این عمارت در قسمت ساختمان مرکزی آن قرار دارد.

بخش اداری این عمارت که جدیدترین قسمت آن است، در اوایل دوره‌ی پهلوی احداث شده، درختان و گیاهان استفاده شده در این باغ به دو نوع کلی تزئینی و میوه‌­دار تقسیم می ­شوند که شامل درختان کاج، بوته‌های شمشاد هم‌چنین درختان زردآلو، پسته، انار و توت است.

از بخش مرکزی که در دوره قاجار احداث شده به‌عنوان موزه‌ی باستان‌شناسی و مردم‌شناسی استفاده می‌شود. بخش ساخته شده در دوره‌ی پهلوی کاربری اداری دارد و بالاخره دیگر بخش‌ها به‌عنوان سفره‌خانه و چایخانه سنتی اختصاص یافته است.

باغ و عمارت شوکت‌آباد، شاهکاری برای نمایش شوکت بیرجند
باغ بزرگ و میوه­‌دار شوکت­‌آباد و عمارت زیبای وسط آن که هنرمندی معماران دوره قاجاریه را نشان می‌دهد در ۵ کیلومتری شرق بیرجند قرار دارد. از نظر معماری فضاهای احداث شده در باغ و عمارت شوکت­‌آباد ویژگی‌های خاصی دارند که در دیگر نمونه‌های مشابه آن کمتر می‌توان یافت طوری‌که فضاسازی در این باغ با هماهنگی خاصی انجام شده که بیانگر وجود طرح و نقشه از پیش تعیین شده برای ساخت بنا است. 

 

 این مجموعه نیز همانند دیگر مجموعه‌ها شامل بخش‌های متعددی است که هر بخش تزئینات خاص خود را دارد، از جمله حوضخانه که بیشترین ویژگی‌های معماری و تزئینی را دارد.

این قسمت دارای گنبدی بزرگ است که در مرکز آن یک کلاه فرنگی با پنجره‌هایی که از طریق آن بخشی از نور حوضخانه تأمین شده تعبیه شده است.

از دیگر فضاهای مهم تشکیل‌دهنده‌ی این مجموعه می‌توان به اندرونی یا محل خصوصی خانواده حاکم اشاره کرد. این بخش که در جنوبی‌ترین قسمت مجموعه قرار گرفته از لحاظ معماری و طرح شباهت فراوانی به خانه‌های مسکونی واقع در بافت قدیم بیرجند دارد.

از مهم‌ترین تزئینات این عمارت می‌توان به قاب‌های گچی ایوان اندرونی، رخبام‌های تزئینی و طاق‌نماهای اطراف حوضخانه اشاره کرد.

در مجموع بناهای احداث شده به صورت متراکم بوده و در جبهه‌ی جنوبی مخصوص حاکم و خانواده او بوده است که برخی فضاهای داخلی برای تشریفات و پذیرایی از میهمانان مورد استفاده قرار می‌گرفت. بخش گسترده‌ای از باغ دارای درختان مختلف میوه و تزئینی است.

همچنین روش معماری به کار رفته در احداث این عمارت به صورت طاق و تویزه بوده و گهواره‌ای بودن سقف برخی اتاق‌ها حاکی از روش معماری ناحیه گرم و خشک است.

شکوه انبوه تزئینات معماری در باغ و عمارت رحیم‌آباد
باغ و عمارت رحیم‌آباد در داخل روستای رحیم‌آباد(در گذشته) و در حاشیه‌ی خیابان شهید مدرس بیرجند قرار گرفته، این باغ از بناهای دوره قاجار بشمار می‌رود و تاریخ ساخت این بنا سال 1315ه.ق است. 

 

 این مجموعه شامل بخش‌های متعددی از جمله عمارت اصلی با راهروها و اتاق‌های متعدد، اصطبل و حوضخانه که گنبدی کلاه ‌فرنگی دارد.

عمارت رحیم‌آباد دارای سه تالار بزرگ است که به‌لحاظ کاربری به‌عنوان پذیرایی از مهمانان و تشریفات استفاده می‌شده و تزئینات مقرنس، آینه‌کاری و گچبری دارد.

درب‌ها و پنجره‌های تالار دارای کتیبه‌­هایی به شکل هلالی و تزئینات مشبک با طرح اسلیمی است که استفاده از شیشه‌های رنگی بر زیبایی آن افزوده است از مهم‌ترین ویژگی‌های این بنا می‌توان به وجود انبوه تزئینات و در انواع مختلف اشاره کرد.

امروزه بخشی از این باغ و عمارت به‌عنوان مرکز آموزش هنرهای سنتی اداره‌کل میراث فرهنگی و گردشگری خراسان‌جنوبی استفاده می‌­شود.

باغ و عمارت امیرآباد میراثی از دوره قاجار
باغ و کوشک امیرآباد در غرب شهر بیرجند و در روستایی به همین نام (امیرآباد) در حاشیه‌ی جاده‌ی بیرجند به خوسف و در فاصله‌ی 5 کیلومتری شهر بیرجند واقع شده است. کوشک امیرآباد دو طبقه دارد که در طبقه‌ی اول دو ایوان با ستون‌های متفاوت در دو ضلع شرقی و غربی بنا نظر هر بیننده‌­ای را به خود جلب می‌کند.    

 

  اجزای آن شامل باغ، کوشک و محل اسکان خدمه است. باغ، خیابان­‌های متعددی دارد که در جهات گوناگون امتداد دارند.

بنای اصلی(کوشک) در وسط باغ و در دو طبقه ساخته شده، این بنا، دارای پلان 8 ضلعی است و ورودی آن در ضلع شرقی واقع شده است، پس از ورودی فضای پلکان که به طبقه‌ی فوقانی راه دارد قرار دارد.

در امتداد ورودی، دالانی است که به یک حوضخانه در بخش مرکزی بنا منتهی می‌­شود. طبقه‌ی فوقانی دارای یک شاه‌نشین با پلان چلیپایی است که دارای درگاه­‌ها و پنجره­‌هایی با طاق نیم دایره است. نمای کوشک، تزئینات آجری از نوع هندسی دارد.

احداث این بنا به دوره‌ی قاجاریه بر می­‌گردد. باغ و کوشک امیرآباد به شماره 1969در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

باغ «بهلگرد» اصیل‌ترین باغ ایرانی در منطقه بیرجند
باغ «بهلگرد» در فاصله‌ی 30 کیلومتری شمال شرقی بیرجند در امتداد جاده‌ی «بیرجند - زاهدان» واقع شده، ورودی باغ دارای سردری ساده با درب چوبی و دو تکه که با گل میخ­‌های کروی تزئین شده است. 

 

فضای هشتی که به‌صورت محدود و با طاق نماهای کم­‌عرض و کم­‌عمق آن را می­‌پوشاند، پس از آستانه ورودی قرار گرفته و محوطه‌ی اندرونی که در امتداد هشتی واقع شده فضای نسبتاٌ وسیعی را به خود اختصاص داده است.

طبق اصول باغ­سازی ایرانی در میان این محوطه استخری به شکل چهار ضلعی به چشم می­‌خورد که در قسمت جنوبی اندرونی بنا در دو طبقه همکف و اول بوجود آمده است.

این بنای تاریخی به‌علت جذابیت خاص و به‌لحاظ وجود اجزاء و عناصر معماری اسلامی از جمله سردر ورودی هشتی با فضاهای ویژه خود بخش اندرونی باغ و بنای آن که بصورت ترکی با ستون­‌های آجری مشخص با شماره 2367 در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

مجموعه باغ و عمارت بهلگرد شامل بخش‌های متعددی هم‌چون، ورودی، هشتی، حیاط اندرونی، عمارت اصلی، محل سکونت خدمه، بیرونی و اصطبل است.

این باغ که بر روی زمین شیب‌دار بنا شده بمنظور مهار شیب زمین از جنوب به شمال به‌صورت یکسانی طراحی شده است.

این باغ با داشتن اندرونی و بیرونی یکی از اصیل­‌ترین باغ­‌های ایرانی در منطقه است که به‌عنوان تفرجگاه ییلاقی خاندان خزیمه و در زمان شوکت‌الملک از حاکمان بیرجند در دوره قاجار بنا شده است.

باغ و عمارت مود در حصار بیست برج مدور
«باغ و عمارت معصومیه» هم در غرب بیرجند در دوره‌ی پهلوی ساخته شده و معماری آن به‌گونه‌ای طراحی شده که نمای اصلی عمارت در آب استخر مقابل آن کاملاً بازتاب داشته است، طوری‌که عمارت چهل ستون اصفهان را تداعی می‌کند‏.‏ تمام فضاها و اتاق‌های این عمارت هم‌چون دیگر بناهای تاریخی به یکدیگر راه دارند و ورود به داخل ساختمان از هر عمارت میسر است.‏

  
در این عمارت علاوه‌بر باغ اصلی دو باغ دیگر هم به چشم می‌خورد که در یکی از آنها عمارتی ساده خودنمایی می‌کند و دیگری فاقد عمارت است.

«باغ و عمارت مود»( قلعه باغ ) واقع در شهرستان سربیشه از آثار مربوط به دوره زندیه و قاجار با مساحت 60 هزار و 270 مترمربع دارای یک حصار و بیست برج مدور است که با فاصله‌های مشخصی در حصار باغ هستند.

علاوه‌بر برج­‌ها، یک خندق به عرض تقریباً 10 متر در دور تا دور حصار حفر شده و دفاع از قلعه را آسان‌تر می­‌کرده و ورودی اصلی باغ در میانه ضلع شمالی آن قرار دارد و در دو طرف ورودی، دو برج و دو اتاق کوچک جهت سکونت نگهبانان دیده می­‌شود.

در داخل قلعه بقایایی از یک بنای قدیمی، عمارتی تشریفاتی، شامل چند ایوان، بقایای یک هشتی، راهروها و اتاق‌­ها برجا مانده است.

در مرکز این باغ عمارتی قرار دارد که ویژگی‌­های معماری آن متعلق به اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی است.

باغ گلشن، خالق طبیعت بی‌نظیر در طبس
باغی زیبا و تاریخی متعلق به دوره‌ی «افشاریه - زندیه» است که یکی از مهم‌ترین باغ‌های ایرانی است. هزاران درخت میوه در این بنای تاریخی هشت هکتاری، طبیعت بی‌نظیری آفریده که هر بیننده‌ ای از نظاره آن غرق در لذت می‌شود.

 

منبع:isna.ir

آشنایی با زیباترین باغ های تاریخی در خراسان‌ جنوبی



بیش تر بخوانید
» آشنایی بیشتر با سرای بسیار زیبای عامری ها در کاشان
» بزرگترین مخفیگاه و پاتوق خشتی دزدها در ایران
» مکان واقعی قلعه بابک در کجاست
» آیا زیباترین عمارت ساری را دیده اید
» آشنایی با عمارت دارايي در بافت تاريخي شهر زنجان
» قدیمی ترین کنسولگری در استان بوشهر
» مقبره کمبوجیه یکی از بناهای به یادماندنی مجموعه پاسارگاد در ایران
» خانه ای بسیار قدیمی با قدمت مشروطیت در ایران
» حمام گردی در استان همدان واقعا مزه دارد
» خانه زیبای نیما یوشیج در روستای یوش یکی از جاذبه‌ های گردشگری استان مازندران
» با گنبد سرخ سلجوقی ها در مراغه بیشتر آشنا شویم
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : آشنایی با موزه جواهرات ملی
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : قلعه هرمز یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : آشنایی با قلعه مرنجاب
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : چشمه هاي شفابخش گيلان
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : آشنایی با آتشکده کاریان
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : با قلعه هلندی ها آشنا شوید!
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : تالاب بین المللی و زیبای چغاخور
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : آرامگاه نادرشاه افشار
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : طاق کسری ،کاخ باشکوه پادشاهان ساسانی
» بزرگ ترين غار دست کن جهان در جهرم
» بزرگترین ساعت نجومی دنیا در شهر چناران استان خراسان رضوی
» آشنایی با طولانی ترین بازار ایران در زنجان
» آشنایی کامل با کاروانسرای زیبای قصر بهرام در جنوب تهران
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : گزارش تصویری بازار یزد
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : ساحل ناواگیو یکی از زیباترین مکان‌ها
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : کاخ مرمرتهران
» گنبد زیبای عالی محکمترین بنای ابرکوه
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : کاروانسرای قلعه خرگوشی
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : تالار سنگی منیژه
» آشناييت کامل با شیرازه و دروازه قرآنش
» موزه پدر چاي ايران کجاست
» آدرس كاروان سراي مشيرالملك در برازجان
» شیراز و عمارت کلاه فرنگی
» خوی و آشنايي با برج شمس تبریزی
» آشنايي با پلهاي غازيان و ميان پشته در مسير ارتباطي رشت به تهران
» قلعه گویجه در 45 كیلومتری جنوب شرقی مراغه
» مجموعه باغ ‌موزه هرندي در کجاست
» باغ شاهزاده ماهان کجاست
» شهر استخر کجاست
» آشنايي با پل زیبای خشتي لنگرود
» بنای تاريخی و زیبای قلعه اردشير در استان كرمان
» آشنایی با بنای تاریخی گنبد سبز
» تخت سليمان
» بازار زیبای کرمان اولین بخش بازار ارگ است که از میدان ارگ شروع می‌شود و تا چهار سوق گنجعلی خان ادامه دارد
» مجموعه ابراهیم خان مجموعه‌ ای از بناهای تاریخی در شهر کرمان است
» کرمان و مجموعه زیبای گنج علیخان
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : مسجد اکبریه یکی از بناهای مهم لاهیجان
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : ارگ بم بزرگترین بنای خشت و گلی جهان
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : تپه های باستانی سیلک
» معبد آناهيتا در مركز شهر كنگاور بر سر راه همدان به كرمانشاه
» مدرسه و مسجد آقا بزرگ در شهر کاشان
» عمارت خورشید بنایی که به دستور نادرشاه جهت اقامت و خزانه برای جواهرات و غنایم در شهرستان کلات ایجاد شد
» مجموعه تاریخی طاق بستان در در دامنه کوه طاق بستان
» باغ دولت آباد یکی از باغ‌ های زیبای شهرستان یزد و در دل کویر
» زواره شهری در حاشیه جنوبی دشت کویر ایران
» حمام وکیل یکی از حمام های زیبا در دنیا
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : بازار وکیل یکی ازبازار های سنتی و تاریخی
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : پاسارگاد آثار باستانی برجای‌مانده از دوران هخامنشی
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : گنبد هارونیه تنها اثر بر جای مانده از توس قدیم
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : عالی قاپو، رفيع ترين بناي عهد صفوي
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : برج زیبای آزادی را بهتر بشناسیم
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : دوست دارید با پل خواجو آشنا بشوید
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : تحت جمشید،مجموعه ای از کاخهای با شکوه
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : دروازه با شکوه باغ ملی در تهران
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : سی و سه پل یکی از آثار زیبای اصفهان
» با مسجد جامع یزد و بلندترین مناره جهان بیشتر آشنا شوید
» میدان امام در کلان شهر اصفهان درخشنده ترین نگين است در عصر صفوي
» منارهای شگفت انگیز منارجنبان اصفهان بقعه ‏ای بر فراز مزار شیخ عبدالله
» آشنایی با قلعه زیبایی بنام قلعه الموت
» غار چال نخجير یکی از جالب انگیز ترین مکان های ایران در منطقه دلیجان استان مركزی
» مطلب درباره قلعه دیدنی دزک در چهارمحال و بختیاری
» مزار پیر باکران آرامگاه مردی پارسا و بی ریا با نام واقعی محمد ایبان باکران
» درباره پل مارنان اثر تاریخی عصر صفوی چه میدانید
» نارنجستان قوام شیراز عمارتی بسیار دیدنی و زیبا در شیراز
» آیا پل جویی تنها پل تاريخي اختصاصي در اصفهان است
» آثار کم نظیر قلعه فلک الافلاک در دل خرم آباد
» در شیراز سرای زیبای مشیر
» آثاری بسیار زیبا گنبد جبلیه کرمان
» مهمترین بناى تاریخى شهرستان میبد نارین قلعه
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : کاخ هشت بهشت آثار زیبای اصفهان
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : بازار قيصريه اصفهان یکی از آثار زیبای اصفهان
» آشنایی با آثار تاریخی ایران : عالی قاپو یکی از آثار زیبای اصفهان
» با باغ گلشن در شهر طبس بیشتر آشنا شوید
» مجموعه عالی گنجعلی خان از جاذبه‌ های تاریخی و دیدنی استان کرمان
» آبشار زیبای شیخ علی خان در کوهرنگ
» آیا از فواید مسافرت رفتن برای بدن خبر دارید